محمد حسن خان اعتماد السلطنه
489
چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )
روابطى با سفارت انگليس ياد كرده است ، به طوريكه شاه هم مىدانسته و از آن احتراز داشته است . از امين الدوله خاطرات سياسى « 1 » و سفرنامهء حج « 2 » به چاپ رسيده است . مجد الملك ، ميرزا تقى خان ( ص 41 - ص 18 چاپ اول ) پسر حاج ميرزا محمد مجد الملك سابق الذكر كه در 1278 متولد شد . دخول او در خدمت دولت مانند اكثر بلكه تمام رجال قديم به عنوان پيشخدمت بود . در 1299 لقب سابق برادرش منشى حضور به او داده شد و سمت معاونت برادر را پيدا كرد . پس از فوت پدر به لقب پدر ملقب گشت ( 7 شوال 1299 ) و لقب منشى حضور به محسن خان برادرزادهاش داده شد . مجد الملك از اين تاريخ امور وزارت وظايف و اوقاف را اداره مىكرد و مدت هشت سال در اين سمت بود و بعدها نيز در سالهاى 1320 و 1321 مستقلا وزير وظايف و اوقاف شد . در دورهء اول مجلس از طرف اعيان طهران وكيل شد ( 1324 ) و در همين سال در كابينهء مشير السلطنه وزير تجارت شد . در 1332 به پيشكارى محمد - حسن ميرزا وليعهد به تبريز رفت . مجد الملك مردى درسخوانده ، دانا و خوشذوق و شاعر و خوشنويس و نقاش و در ادب فارسى و عربى متبحر بود . تخلص شعرى او « عبقرى » بوده است . نظام الدوله ( معير الممالك ) ، دوستعلى خان ( ص 41 - ص 18 چاپ اول ) فرزند حسينعلى خان معير الممالك ، نخستين شغل معتبر او حكومت يزد بود در اواخر سلطنت محمد شاه در 1264 از آن سمت معزول شد و در 1274 پس از فوت پدر سمت خزانهدارى و منصب معير الممالكى و رياست بيوتات سلطنتى يافت و در 1283 داراى مقامها و مناصب ذيل بوده است : خزانهدارى ، جمعآورى و تحويلدارى وجوه مخصوص خزانهء اندرون ، وصول ماليات و اقساط پرداخت وجوه ، تصدى ضرابخانه ، كالسكهخانه ، زنبوركخانه ، حكومت گيلان و يزد كه فرمان آن هماكنون در موزهء هنرهاى تزئينى است . در 1288 عضو دار الشوراى كبرى شد و علاوه بر آن اندك زمانى وزارت ماليه هم به او تعلق گرفت و دو سال بعد در اوايل 1290 در پنجاه و چهار سالگى به مرض تيفوس يا محرقه درگذشت .
--> ( 1 ) به كوشش حافظ فرمانفرمائيان ( تهران ، 1341 ) و دوبار چاپ شده است . ( 2 ) چاپ لوحى از روى خط امين الدوله ( تهران ، ؟ 1322 ش . ه ) و چاپ حروفى به كوشش اسلام كاظميه ( تهران ، 1354 ) .